Scoring, czyli w jaki sposób ocenia nas bank

Scoring, czyli z angielskiego „punktacja” – to jeden z kluczowych elementów, jaki decyduje o tym, na jakich warunkach otrzymamy kredyt, lub czy w ogóle go otrzymamy.

Na wstępnie należy jednak wspomnieć, iż zagadnienia „scoring” w bankowości nie możemy tłumaczyć dokładnie jako punktacja, ponieważ ona sama w sobie występuje jako osobny czynnik (potocznie: punktacja w BIK). Czym więc jest scoring? Najprościej tłumacząc – jest to zestawienie naszych danych, na podstawie których bank ocenia nas jako klienta. Każdy bank nadaje własną wartość poszczególnym danym, przez co dla jednego będziemy klientem pożądanym, a dla innego niechcianym.

Skupmy się zatem na tym, jakie parametry oceniane są podczas wnioskowania o kredyt:

1. Historia kredytowa w BIK

To właściwie podstawowa kwestia, która decyduje o możliwości uzyskania kredytu. Nawet jeśli wszystkie pozostałe parametry mamy idealne z perspektywy danego banku, to negatywna historia kredytowa obróci to wszystko w proch. Każdy bank, pożyczając pieniądze dąży do zminimalizowania ryzyka nieterminowego zwrotu czy nawet utraty tych środków. Widząc osobę, która w przeszłości miała opóźnienia w spłacie, windykację, komornika – zazwyczaj na tym etapie kończy ocenę. Oczywiście opóźnień w spłacie nie możemy wrzucać do jednego worka z windykacją czy zajęciem komorniczym, bowiem aktualny system BIK wykaże zarówno 1 dniowe opóźnienie, jak i to trwające kilkadziesiąt czy kilkaset dni. Tym tematem zajmę się jednak w jednym z kolejnych wpisów. 

2. Wiek

Każdy bank w swojej polityce kredytowej, jasno określa minimalny oraz maksymalny wiek kredytobiorcy. Dolna granica to naturalnie 18 lat, przy czym częściej to przekroczenie 21 roku życia daje nam możliwość uzyskania kredytu. Im starszy klient, tym lepiej – ponieważ zazwyczaj taka osoba jest już bardziej stabilna zawodowo, posiada historię kredytową, a przede wszystkim – bank może znacznie dokładniej zweryfikować kogoś takiego.
Maksymalny wiek to górna granica, której klient nie może przekroczyć w momencie spłaty kredytu czy też już na etapie składania wniosku. Tu rozbieżności są znacznie większe, bowiem część banków kredytuje maksymalnie do 70 roku życia, niektóre nawet do 80 roku życia, a są i takie, które górnej granicy wieku nie mają ustalonej – tu jednak przy osobach zaawansowanych wiekowo, kluczowy może okazać się właśnie „dobry scoring”. 

3. Status mieszkaniowy

Powyższy parametr to określenie własności miejsca zamieszkania. Najczęściej spotykany to: własnościowe, wynajmowane, przy rodzinie, komunalne czy lokatorskie. Oczywiście najbardziej pozytywnie na nasz scoring wpływa posiadanie własnego mieszkania. Nie ma tu większego znaczenia, czy jest ono obciążone kredytem hipotecznym czy nie (dla samego scoringu, bowiem dla zdolności kredytowej jak najbardziej). Własne mieszkanie pokazuje pewnego rodzaju stabilność finansową oraz pozwala z większą dokładnością zlokalizować klienta, który mówiąc pół-żartem, ma dokąd wracać.
Status mieszkaniowy przy rodzinie można spotkać najczęściej wśród osób do 30 roku życia. Mieszkają oni wówczas zazwyczaj z rodzicami. Oczywiście bywają przypadki, w których mieszkamy u członka rodziny będącego właścicielem mieszkania, ale niebędącym rodzicem. Przypadki bywają różne.
Ostatnim najczęstszym typem statusu mieszkaniowego jest mieszkanie wynajmowane. Zwłaszcza w obecnych czasach, gdy migracja za pracą to częste zjawisko - osoby, które nie mają do dyspozycji mieszkania służbowego, decydują się właśnie na wynajem, aby najpierw ugruntować swoją pozycję zawodową. Jest to także częsta forma zamieszkiwania przez osoby młode.

4. Wykształcenie

W tym przypadku sprawa jest prosta. Im wyższe, tym lepiej. Oczywiście, znajdzie się grono osób, których doświadczenie życiowe pokazało, że ważniejszy jest dobry fach w ręku uzyskany w szkole zawodowej, aniżeli średnie wykształcenie czy nawet ukończenie studiów, po których finalnie wykonujemy zupełnie inny zawód niż ten, w kierunku którego odbywało się kształcenie.

5. Stan cywilny

Lepiej być kawalerem/panną czy szczęśliwym małżonkiem? Na to pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi, ani w bankowości, ani tym bardziej w życiu. Tu, skupiamy się jednak na tym pierwszym polu. Banki lepiej oceniają osoby w związku małżeńskim, zwłaszcza mające wspólność majątkową. Wszystko dlatego, że w przypadku zaprzestania spłaty, współmałżonek nawet nie będący kredytobiorcą – z racji wspólnoty majątkowej, także odpowiada za terminową spłatę zobowiązania. Daje to znacznie większe zabezpieczenie spłaty z perspektywy banku. Drugą stroną medalu jest konieczność wyrażenia zgody współmałżonka przy określonych kwotach kredytu.
Statusu kawalera/panny nie trzeba zbytnio tłumaczyć. Popularnym obecnie zjawiskiem są nieformalne związki, nazywane przez banki „wolnymi związkami” – i tutaj ciekawostka, bowiem będąc kawalerem/panną w wolnym związku, w niektórych bankach system lepiej oceni bycie tzw. singlem, inny z kolei bycie w nieformalnym związku.

6. Dochód

Pod tym zagadnieniem kryje się kilka kwestii.
Pierwsza, to nasz pracodawca. Jeśli jest to przedsiębiorstwo państwowe, administracja państwowa czyli tzw. budżetówka – świetnie. Jeśli jest to duża spółka, zatrudniająca kilkaset osób – także dobrze. Gorzej, jeśli są to niewielkie firmy, małe spółki czy prywatne przedsiębiorstwa – wówczas nasz scoring będzie nieco gorszy.
Istotny jest także rodzaj zatrudnienia – najlepiej jeśli jest to umowa o pracę na czas nieokreślony. Im dawniej była zawarta - tym lepiej, bowiem pokazuje to poniekąd stabilność zawodową kredytobiorcy. Umowy na czas określony także są akceptowane przez większość banków, ale naturalnie posiadają one już swoje ograniczenia w zakresie tego od kiedy trwają, czy na jaki okres zostały zawarte. Najniżej w tej hierarchii stoją umowy zlecenie czy o dzieło, które często mają charakter tymczasowy i ich rozwiązanie możliwe jest praktycznie z dnia na dzień.
Inne istotne czynniki powiązane z dochodem, które mogą mieć wpływ na scoring to np.: branża, zajmowane stanowisko, wysokość wynagrodzenia czy sposób jego utrzymywania (gotówką do ręki lub wpływem na konto bankowe).

Powyższe dane to tylko kilka elementów, składających się na scoring. Niestety na większość z nich w momencie składania wniosku kredytowego – nie mamy już wpływu, bowiem nie zmienimy stanu faktycznego w jeden dzień. Istotne jest to, aby wyselekcjonować te banki, w których szanse na uzyskanie kredytu będą największe. Warto wziąć powyższe aspekty pod uwagę. Oczywiście to, że jako klient wpisujemy się w ramy zapisów polityki kredytowej danego banku, nie gwarantuje pozytywnego rozpatrzenia wniosku kredytowego. Istnieje wiele tzw. "niepisanych zasad", których osoba nie mająca na co dzień styczności z bankowością nie ma jak poznać. A to one często definiują szansę klienta.